Και κάπου εκεί, ο Ντόναλντ Τραμπ πετάει την ατάκα του τύπου «ξέρω αλλά δεν λέω». Μισό χαμόγελο, μισό υπονοούμενο. Στην πράξη, όμως, το ποιος θα διαδεχθεί τον Χαμενεΐ δεν θα κριθεί στην Ουάσινγκτον, αλλά στην Τεχεράνη – και κυρίως μέσα στους θεσμούς του ιρανικού καθεστώτος.
Τι προβλέπει το Σύνταγμα
Η επιλογή του νέου Ανώτατου Ηγέτη αποτελεί αρμοδιότητα της Συνέλευσης των Ειδικών, ενός σώματος 88 κληρικών που εκλέγονται τυπικά από τον λαό κάθε οκτώ χρόνια. Στην πράξη, ωστόσο, υποψήφιοι μπορούν να είναι μόνο όσοι έχουν λάβει την έγκριση του Συμβούλιου των Φρουρών — δηλαδή πρόσωπα απολύτως ευθυγραμμισμένα με τη φιλοσοφία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Το Σύνταγμα απαιτεί άμεση επιλογή νέου ηγέτη.
Μέχρι τότε, τα καθήκοντα περνούν σε τριμελές μεταβατικό σχήμα: τον πρόεδρο της χώρας, τον επικεφαλής της Δικαιοσύνης και έναν κληρικό του Συμβουλίου των Φρουρών.
Σήμερα, πρόεδρος είναι ο Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος – βάσει πρόβλεψης – θα έχει ρόλο στη μεταβατική φάση.
Η διαδικασία μοιάζει θεσμικά «κλειδωμένη».
Στην πράξη όμως, η χώρα βρίσκεται υπό έντονη διεθνή πίεση, με διαρκή αντιπαράθεση απέναντι σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ. Κάθε απόφαση θα έχει και εξωτερικές συνέπειες.
Τα επικρατέστερα ονόματα
Μοζντάμπα Χαμενεΐ – Το «βαρύ» επώνυμο
Ο γιος του Ανώτατου Ηγέτη, Μοζντάμπα Χαμενεΐ, εμφανίζεται ως το ισχυρότερο φαβορί.
Έχει καλλιεργήσει δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης και τη σκληροπυρηνική παραστρατιωτική Basij,
ενώ θεωρείται πρόσωπο με επιρροή στο εσωτερικό σύστημα εξουσίας.
Το πρόβλημά του; Η οικογενειοκρατία. Το καθεστώς γεννήθηκε από επανάσταση κατά της μοναρχίας.
Η ιδέα «κληρονομικής» διαδοχής δεν είναι αυτονόητα αποδεκτή, ακόμη και μέσα στους σκληροπυρηνικούς κύκλους.
Αλιρεζά Αράφι – Ο θεσμικός
Ο Αλιρεζά Αράφι, αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Ειδικών και μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών, θεωρείται έμπιστος του Χαμενεΐ. Διαθέτει θεολογικό κύρος και εμπειρία σε θεσμικούς ρόλους, μιλά ξένες γλώσσες και έχει πλούσιο συγγραφικό έργο.
Υστερεί όμως σε πολιτικό βάρος και σε ισχυρά ερείσματα στον μηχανισμό ασφαλείας — στοιχείο καθοριστικό σε περιόδους αστάθειας.
Χασάν Χομεϊνί – Το ιστορικό όνομα
Ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας Ρουχολάχ Χομεϊνί, κουβαλά το πιο βαρύ επαναστατικό επώνυμο.
Θεωρείται λιγότερο σκληροπυρηνικός από άλλους, αλλά δεν διαθέτει ισχυρά ερείσματα στους μηχανισμούς ισχύος.
Το 2016 μάλιστα αποκλείστηκε από υποψηφιότητα για τη Συνέλευση των Ειδικών.
Μοχάμαντ Μεχντί Μιρμπαγκερί – Η σκληρή γραμμή
Ο Μοχάμαντ Μεχντί Μιρμπαγκερί εκπροσωπεί την πιο αδιάλλακτη πτέρυγα του ιερατείου.
Αντιδυτικός, με ρητορική σύγκρουσης, εκφράζει την ιδεολογική «καθαρότητα»
που πολλοί εντός του καθεστώτος θεωρούν απαραίτητη σε περιόδους πίεσης.
Χασάν Χοσεϊνί Μπουσεχρί – Ο χαμηλών τόνων παράγοντας
Ο Χασάν Χοσεϊνί Μπουσεχρί έχει θεσμικό ρόλο στη Συνέλευση των Ειδικών και στενές σχέσεις με το ιεραρχικό σύστημα.
Διατηρεί χαμηλό προφίλ, χωρίς έντονη δημόσια παρουσία ή εμφανή δεσμά με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ – Ο διπλωμάτης
Ο Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ είναι ίσως το πιο αναγνωρίσιμο διεθνώς πρόσωπο.
Ως ΥΠΕΞ (2013–2021) διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα με τις μεγάλες δυνάμεις.
Θεωρείται ικανός διαχειριστής κρίσεων και γέφυρα με τη Δύση.
Ωστόσο, η ανάδειξή του σε Ανώτατο Ηγέτη θα σήμαινε ουσιαστική μετατόπιση της πολιτικής ατμόσφαιρας -
κάτι που δεν είναι βέβαιο ότι επιθυμεί η σκληρή καρδιά του καθεστώτος.
Το γεωπολιτικό πλαίσιο
Η διαδοχή δεν είναι απλώς εσωτερικό ζήτημα.
Σε ένα περιβάλλον έντασης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αλλά και με ανοιχτά μέτωπα σε περιφερειακό επίπεδο, ο επόμενος ηγέτης θα καθορίσει αν το Ιράν θα κινηθεί προς περαιτέρω σύγκρουση ή προς επιλεκτική αποκλιμάκωση.
Ο Τραμπ μπορεί να «ξέρει» ή να υπονοεί ότι ξέρει.
Η πραγματικότητα όμως είναι ότι η τελική απόφαση θα ληφθεί πίσω από κλειστές πόρτες, με βασικά κριτήρια:
-
την πίστη στο σύστημα,
-
τις σχέσεις με τους μηχανισμούς ασφαλείας,
-
την ικανότητα διαχείρισης εσωτερικών εντάσεων,
-
και το πώς θα σταθεί το Ιράν απέναντι στον κόσμο.
Σε ένα καθεστώς που γεννήθηκε από επανάσταση, η διαδοχή είναι πάντα κάτι περισσότερο από τυπική διαδικασία.
Είναι δοκιμασία ισορροπίας ισχύος. Και αυτή τη φορά, τα διακυβεύματα είναι μεγαλύτερα από ποτέ.
